Het coalitieakkoord Aan de Slag van D66, VVD en CDA is een voortzetting van de eerdere kabinetten qua koers voor de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid. De rode draad is een dubbele beweging: activeren waar het kan en beschermen waar het moet. Tegelijkertijd erkent het akkoord dat de uitvoering van het huidige stelsel onder zware druk staat.
WIA: eerst stabiliseren, daarna hervormen
Op korte termijn wordt ingezet op uitvoerbaarheid. Het IBO-rapport vormt de leidraad. De WIA wordt vereenvoudigd door het samenvoegen van WGA en IVA, het afschaffen van de duurzaamheidstoets en het beperken van herbeoordelingen. De maximale uitkering voor volledig arbeidsongeschikten wordt 70 procent van het gemaximeerde dagloon.
Parallel hieraan wordt gewerkt aan een fundamentele herziening van ziekte en arbeidsongeschiktheid, met een duidelijke verschuiving van beoordelen naar begeleiden en van instroom naar duurzame inzetbaarheid.
Verzuim en re-integratie: focus op het eerste ziektejaar
Re-integratie moet eerder starten en lonend worden. Preventie, begeleiding in het eerste ziektejaar en betere samenwerking tussen werkgevers, arbodienst, UWV en werkcentra worden cruciaal. Dit vraagt om een hogere kwaliteit van verzuimbegeleiding en meer aandacht voor duurzame inzetbaarheid.
Arbeidsmarkt: uitvoering SER-MLT-advies
Het akkoord volgt grotendeels het SER-advies voor de middellange termijn:
- Meer zekerheid voor flexwerkers via beperking van draaideurcontracten en afschaffing van oproepcontracten.
- VBAR voor duidelijkere afbakening tussen werknemer en zelfstandige, met gevolgen voor verzekeringsplicht en toegang tot werknemersverzekeringen.
- BAZ als basisverzekering arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen, met opt-out via private verzekering.
Transitievergoeding
De compensatie van de transitievergoeding bij langdurige arbeidsongeschiktheid wordt volledig afgeschaft. De transitievergoeding wordt sterker gekoppeld aan scholing en mobiliteit. Verzuim, inzetbaarheid en arbeidsrecht worden daarmee nadrukkelijker met elkaar verbonden.
WW en AOW: politiek en maatschappelijk gevoelig
De WW wordt activerender, maar verkort tot maximaal één jaar. Vakbonden waarschuwen voor inkomensval bij mensen die niet snel herplaatst worden.
De AOW-leeftijd wordt vanaf 1 januari 2033 weer direct gekoppeld aan de levensverwachting. Dit leidt tot stevige maatschappelijke weerstand, met name vanuit zware beroepen.
Politieke realiteit en tijdsdruk
Het akkoord is geen wet. Voor alle voorstellen zijn meerderheden nodig in Tweede en Eerste Kamer. Vooral WW, WIA en AOW zijn politiek gevoelig.
Daarnaast staat het kabinet onder Europese tijdsdruk: hervormingen moeten tijdig worden gerealiseerd om aanspraak te behouden op middelen uit het Herstel- en Veerkrachtplan, met deadlines die deels al in 2026 liggen.